สติSati

ตั้งงบรายหมวดแบบง่าย สำหรับคนเพิ่งเริ่มทำงบ

โดยทีมสติ (Sati) ·

หลายคนเลิกทำงบตั้งแต่เดือนแรก เพราะตั้งตัวเลขสวยไว้แล้วใช้ไม่ได้จริง สุดท้ายรู้สึกว่าตัวเองล้มเหลว ทั้งที่ปัญหามักอยู่ที่ตัวเลขตั้งต้น ไม่ใช่ที่ตัวคุณ บทความนี้เสนอวิธีตั้งงบรายหมวดที่เริ่มจากเงินที่ใช้จริง ปรับทีละนิดแล้วดูผล เหมาะกับคนที่เพิ่งเริ่มและไม่อยากเสียเวลาเป็นชั่วโมงกับสเปรดชีต

น้องสติ มาสคอตหุ่นยนต์ในจีวรสีส้ม ยกมือแตะคางทำท่าคิด
ค่อย ๆ คิดก่อนตั้งตัวเลข

งบประมาณคืออะไร และไม่ใช่อะไร

งบประมาณคือแผนว่าเดือนนี้เงินแต่ละก้อนจะไปไหน ไม่ใช่รายการห้ามใช้เงิน งบที่ดีควรมีที่ว่างให้ชีวิตจริง เช่น ค่ากาแฟแก้วโปรด หรือมื้อเย็นกับเพื่อนที่ไม่ได้นัดไว้ล่วงหน้า ถ้างบแน่นจนไม่มีที่หายใจ คุณจะเลิกทำภายในสองสัปดาห์

งบยังไม่ใช่เครื่องมือตัดสินว่าคุณเป็นคนใช้เงินเก่งหรือไม่ มันเป็นแค่เส้นอ้างอิง ใช้เกินก็แค่รู้ว่าสมมติฐานของเดือนนั้นคลาดเคลื่อน แล้วปรับเดือนหน้า

เริ่มจากรู้ก่อนว่าเดือนที่ผ่านมาใช้ไปเท่าไร

ก่อนตั้งตัวเลขอะไร ให้ดูรายจ่ายจริงย้อนหลังหนึ่งเดือนก่อน เปิดรายการเดินบัญชีหรือสลิปในคลังรูป แล้วรวมตามหมวดคร่าว ๆ ไม่ต้องละเอียดถึงบาทสุดท้าย ถ้ามีข้อมูลสองถึงสามเดือนจะดีกว่า เพราะรายจ่ายบางอย่างไม่ได้เกิดทุกเดือน เช่น ค่าประกัน หรือของขวัญช่วงเทศกาล

การเริ่มจากตัวเลขจริงสำคัญกว่าที่คิด คนที่ตั้งงบอาหารเดือนละ 3,000 บาท ทั้งที่ปกติใช้ 7,000 จะใช้เกินตั้งแต่สัปดาห์แรก และเลิกเชื่อถืองบทั้งก้อน

กรอบ 50/30/20 และการปรับให้เข้ากับชีวิตจริง

กรอบที่คนรู้จักกันมากคือ 50/30/20 แนวคิดนี้ถูกเผยแพร่ในหนังสือ All Your Worth (2005) ของเอลิซาเบธ วอร์เรน และอมีเลีย วอร์เรน ไทแอกี คือแบ่งรายได้หลังหักภาษีเป็น 50% สำหรับสิ่งจำเป็น 30% สำหรับสิ่งที่อยากได้ และ 20% สำหรับออมและชำระหนี้

ใช้เป็นจุดเริ่มต้นได้ แต่ไม่ต้องยึดเป๊ะ เพราะชีวิตจริงของแต่ละคนต่างกัน บางคนค่าเช่าหรือค่าผ่อนบ้านกินเกินครึ่งของรายได้อยู่แล้ว บางคนส่งเงินให้พ่อแม่ทุกเดือน ลองปรับแบบนี้

  • ถ้าสิ่งจำเป็นเกิน 50% ให้ลดส่วนของสิ่งที่อยากได้ก่อน อย่าลดการออมเหลือศูนย์
  • เงินที่ส่งให้ครอบครัวจะนับเป็นสิ่งจำเป็นหรือแยกเป็นหมวดของตัวเองก็ได้ ขอแค่ตัดสินใจครั้งเดียวแล้วใช้แบบเดิมทุกเดือน
  • ถ้ามีหนี้ดอกเบี้ยสูง ส่วน 20% ควรเน้นไปที่การปิดหนี้ก่อน
  • ถ้ารายได้ไม่สม่ำเสมอ ให้คิดจากรายได้ขั้นต่ำที่ปกติได้ในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา ไม่ใช่เดือนที่ได้เยอะที่สุด

เนื้อหานี้เป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการเงินเฉพาะบุคคล

ตั้งงบรายหมวดสี่ขั้น

  1. เลือกหมวดน้อย ๆ เริ่มที่หกถึงแปดหมวดที่ใช้เงินบ่อยที่สุด เช่น อาหาร เดินทาง ที่อยู่อาศัย ช้อปปิ้ง บันเทิง และอื่น ๆ หมวดที่ใช้นาน ๆ ครั้งรวมไว้ใน “อื่น ๆ” ก่อนได้
  2. ตั้งงบรวมของเดือน เอารายได้ตั้ง ลบเงินออมที่ตั้งใจจะเก็บก่อน (จ่ายให้ตัวเองก่อน) ส่วนที่เหลือคือเพดานของรายจ่ายทั้งเดือน
  3. แบ่งลงหมวด ใช้ตัวเลขจริงของเดือนก่อนเป็นฐาน แล้วขยับขึ้นลงตามเป้า เช่น อยากลดค่าอาหารนอกบ้านลง 10% ก็ตั้งต่ำกว่าที่ใช้จริงนิดหน่อย อย่าลดแรงจนเป็นไปไม่ได้
  4. กันที่ไว้ให้เรื่องไม่คาดคิด ใส่ก้อนเล็ก ๆ ไว้ในหมวด “อื่น ๆ” หรือแยกหมวดสำรอง ไม่งั้นทุกเรื่องที่ไม่คาดคิดจะทำให้หมวดอื่นเกินงบ

ตัวอย่างตัวเลข (สมมติ)

สมมติรายได้หลังหักภาษี 30,000 บาทต่อเดือน เริ่มจากกรอบ 50/30/20 จะได้ประมาณนี้ ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างเพื่อให้เห็นภาพเท่านั้น ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยของใคร

รายได้หลังหักภาษี 30,000 บาท/เดือน50%30%20%สิ่งจำเป็น15,000สิ่งที่อยากได้9,000เงินออมและชำระหนี้6,000
ตัวอย่างสมมติตามกรอบ 50/30/20 ตัวเลขตรงกับตัวอย่างด้านบน
  • เงินออมและชำระหนี้ 20%: 6,000 บาท
  • สิ่งจำเป็น 50%: 15,000 บาท แบ่งเป็นที่อยู่อาศัย 8,000 อาหาร 4,500 เดินทาง 2,500
  • สิ่งที่อยากได้ 30%: 9,000 บาท แบ่งเป็นบันเทิง 3,000 ช้อปปิ้ง 3,000 อื่น ๆ 3,000

ถ้าค่าที่อยู่อาศัยของคุณจริง ๆ คือ 11,000 ก็ไม่ต้องตกใจ ให้ย้ายส่วนต่างมาจากหมวดที่อยากได้ แล้วดูว่าสบายใจกับสัดส่วนใหม่ไหม

ทบทวนปลายเดือน แล้วปรับเดือนหน้า

จุดที่งบส่วนใหญ่ได้ผลหรือล้มคือการทบทวน ใช้เวลายี่สิบนาทีปลายเดือน ดูว่าหมวดไหนเกิน หมวดไหนเหลือ แล้วถามตัวเองว่าเพราะตั้งต่ำไป หรือเพราะมีเหตุการณ์พิเศษ ถ้าเกินเพราะตั้งต่ำก็ปรับตัวเลข ถ้าเกินเพราะเหตุการณ์พิเศษก็ปล่อยผ่านและไม่ต้องแก้งบ

1ตั้งงบดูรายจ่ายจริงก่อน2จดไปตามปกติสลิปและเงินสด3ทบทวนปลายเดือนยี่สิบนาที4ปรับเดือนหน้าแก้ที่หมวดที่เกิน
งบไม่ใช่การตั้งครั้งเดียว แต่เป็นวงที่หมุนทุกเดือน

เวลาเทียบกับเดือนก่อน ให้เทียบช่วงวันที่เดียวกัน เช่น วันที่ 1 ถึง 15 ของสองเดือน ไม่ใช่เทียบยอดครึ่งเดือนกับยอดทั้งเดือน ไม่งั้นจะรู้สึกว่าใช้น้อยลงเกินจริงทั้งที่ยังไม่สิ้นเดือน

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

  • ตั้งงบโดยไม่ดูรายจ่ายจริง
  • แบ่งหมวดเยอะเกินไป จนจดไม่ไหว
  • ไม่มีเงินออมในงบ ออมจากเศษที่เหลือ ซึ่งมักไม่เหลือ
  • ลืมรายจ่ายรายปี เช่น ภาษี ประกัน ต่อทะเบียนรถ ให้หารเป็นรายเดือนแล้วกันไว้
  • เลิกทำทั้งหมดเพราะเดือนหนึ่งพลาด
น้องสติ มาสคอตหุ่นยนต์ในจีวรสีส้ม ยิ้มและชูนิ้วโป้ง
พลาดเดือนหนึ่งไม่เป็นไร เริ่มใหม่เดือนหน้าได้

ทำใน สติ ยังไง

สติให้ตั้งงบรวมของเดือนได้ และตั้งงบแยกตามหมวดได้ ตั้งได้ทั้งงบของบัญชีส่วนกลางที่ใช้ร่วมกัน และงบส่วนตัวของคุณ

หน้าแรกของแอปบอกยอดที่ใช้ไปในเดือนนี้ และเทียบกับงบที่ตั้งไว้ ทำให้เห็นว่าเหลืออีกเท่าไรก่อนสิ้นเดือน และบอกว่าน้อยกว่าหรือมากกว่าเดือนก่อนกี่เปอร์เซ็นต์ โดยเทียบช่วงวันที่เดียวกัน ส่วนรายการที่ไม่มีสลิป จดเองได้พร้อมหมวดและโน้ตสั้น ๆ

สติเป็นแอปบน iPhone เริ่มใช้ฟรี และยังไม่เปิดให้ดาวน์โหลด จะมาบน App Store เร็ว ๆ นี้ ดูรายละเอียดเรื่องงบได้ที่ ฟีเจอร์งบประมาณ ดูวิธีที่แอปอ่านสลิปมาเป็นรายการที่ วิธีอ่านสลิป หรือดูคำตอบสั้น ๆ ที่ คำถามที่พบบ่อย

บทความนี้ช่วยไหม?

บอกเราสั้น ๆ ว่าอ่านแล้วเป็นอย่างไร เราจะนำไปปรับบทความให้ดีขึ้น

ช่วย ไม่ช่วย